Prema aktuelnim istraživanjima fauna gmizavaca NP „Kopaonik“ je umerenog bogatstva. Detaljnim istraživanjima je u proteklim godinama potvrđeno prisustvo 12 vrsta gmizavaca.
Bitna odlika gmizavaca je da su osetljivi na promene u staništu pa se monitornigom populacija ovih vrsta može kvantifikovati negativan uticaj čoveka na prirodu. Glavni ugrožavajući faktori za ove grupe su nestanak i fragmentacija staništa, zagađenje kao i preterano uznemiravanje od strane ljudi.
Od strogo zašićenih vrsta gmizavaca za R. Srbiju u NP „Kopaonik“ su zabeležene:
barska kornjača (Emys orbicularis), belouška (Natrix natrix), eskulapov (obični) smuk (Zamenis longissimus), smukulja (Coronella austriaca), šarka (Vipera berus), kratkonogi gušter (Ablepharus kitaibelii) i planinski (živorodni) gušter (Zootoca vivipara). Od zaštićenih vrsta zabeležen je poskok (Vipera ammodytes). Prostor nacionalnog parka nastanjuju još i: slepić (Anguis fragilis), livadski gušter (Lacerta agilis), zelembać (Lacerta viridis) i zidni gušter (Podarcis muralis)
Poskok (Vipera ammodytes)
Najveći deo areala poskoka nalazi se na Balkanskom poluostrvu, a pored toga se može naći u severoistočnoj Italiji, južnoj Austriji, u severoistočnoj Maloj Aziji i na Kavkazu. U Srbiji je široko rasprostranjen u brdsko-planinskim oblastima južno od Save i Dunava. Naseljava pretežno kserotermna staništa – submediteranske hrastove šume, mozaične livade, šikare i šibljake kao i otvorena staništa tipa kamenjara, sipara, stena i litica.
Dug je uglavnom do 65 cm ali izuzetno može narasti i do 90 cm. Telo je zdepasto, rep kratak, glava trouglasta i jasno odvojena od trupa. Najupadljivija karakteristika ove vrste je mali rog na vrhu njuške. Dorzalna strana glave pokrivena je sitnim krljuštima. Krljušti na trupu imaju izražen greben. Kod mužjaka je osnovna boja tela siva ili sivo-zelena sa tamno smeđom ili crnom dorzalnom cik-cak šarom (koju može činiti i niz povezanih ili razdvojenih romboida) dok su ženke obično smeđe ili riđe, ređe žućkaste ili rozikaste sa slabije naglašenom smeđom dorzalnom šarom.
Šarka (Vipera berus)
Šarka je jedan od najšire rasprostranjenih gmizavaca, od Francuske i Velike Britanije na zapadu, preko Sibira sve do ostrva Sahalin na krajnjem istoku Azije, i od arktičkog kruga na severu do severne Italije, Albanije, Grčke, evropskog dela Turske, Mongolije, severozapadne Kine i Koreje na jugu. U Srbiji je šarka izrazito disjunktno rasprostranjena, sa populacijama koje su geografski jako odvojene.
Nizijske i brdske populacije naseljavaju šumske i šumo-stepske predele ili reliktne vlažne šume a visokoplaninske su karakteristične za subalpske livade i tresave ili obode četinarskih šuma. Šarka može dostići do 90 cm dužine tela, ali u južnim delovima svog areala po pravilu ne prelazi 65 cm. Telo je zdepasto, glava spljoštena, ovalna, jasno odvojena od tela i sa krupnim krljuštima na temenu. Oči su relativno sitne, sa vertikalnom zenicom.
Karakteristična za šarku je tamna cik-cak šara duž leđa koja može biti neprekinuta ili isprekidana. Kod šarki postoji polni dimorfizam u boji, osnovna boja mužjaka može biti beličasta ili siva sa crnom dorzalnom šarom, a kod ženki smeđa ili riđa sa tamnije smeđom šarom. Javljaju se i melanične – potpuno crne jedinke, u nekim populacijama mogu činiti značajan procenat jedinki.
Živorodni gušter
Opis vrste
Dužina tela je oko 6,5 cm od vrha njuške do kloake. Rep je do dva puta duži od tela, iako je često delimično ili potpuno izgubljen. Udovi su kratki, a glava prilično okrugla, vrat uzak, a rep deblji. Mužjaci imaju vitkija tela od ženki. Na leđima imaju 25-37 krljušti, a na butinama 5-15 femoralnih pora (većinom manje od 13 te se tako diferencira od zidnog guštera).
Boja i uzorak ove vrste su promenljivi. Glavna boja je obično smeđa, ali može biti i siva, maslinasto smeđa ili crna. Ženke mogu imati tamne pruge na bokovima i niz sredinu leđa. Ponekad ženke imaju i svetloplave pruge, ili tamne i svetle mrlje duž strana leđa. Većina mužjaka i nekih ženki imaju tamne mrlje na ventralnoj strani. Mužjaci imaju jarko obojenu ventralnu stranu – obično žutu ili narandžastu, ali ređe crvenu.
Stanište
Ova vrsta zabeležena je na velikom broju staništa, uključujući travnjake, livade, vlažno grmlje, živice, šume. Rubove treseta, rubove potoka, obalna područja (morske litice i peščane dine) i ruralne vrtove.
Životni ciklus
Pare se u aprilu i maju. Mužjaci uzimaju ženke u čeljosti pre parenja – ako ženka nije zainteresovana, ona će snažno ugristi mužjaka. Potomstvo se razvija unutar ženke oko tri meseca. Naziv vrste potiče od njene sposobnosti da rodi živu mladu životinju (jedinke adaptirane na hladnu klimu), ali neke južne populacije su oviparne (polažu jaja).
Tri do deset mladih (ili jaja) obično se rode u julu. Crnkasti mladunci su oko 3 cm, a kada se tek rode, okruženi su membaranom iz koje se nakon jednog dana oslobađaju. Mužjaci postižu polnu zrelost u dobi od dve godine, ženke u dobi od tri godine. Z. vivipara razvija placente kako bi se olakšala gravidnost, ali ne postoji značajan transport hranljivih sastojaka kao što se to vidi kod nekih drugih živorodnih gmizavaca.
Zbog hladne klime, u severnim krajevima počinju hibernaciju u semptembru ili oktobru, pod zemljom ili u trupcima. Hibernacija završava oko sredine marta. Južnije, vrsta je aktivna tokom cele godine.
Nalazi se na Crvenoj listi ugroženih vrsta IUCN-a. Lokano je ugrožena gubitkom staništa usled inteziviranja poljoprivrede, urbanizacije i razvoja turističkih objekata.
.
Livadski gušter (Lcerta agilis)
Naseljava čitavu Evropu izuzev većeg dela Pirinejskog i Apeninskog poluostrva, južne Francuske, evropske Turske i većeg dela Grčke kao i centralnu Aziju do Mongolije. U Srbiji ima disjunktnu distribuciju – na području Vojvodine je uobičajen južno od Save i Dunava i nalazi se samo u brdsko-planinskim oblastima na nadmorskim visinama većim od 600 m. Uglavnom naseljava staništa sa suvim, poroznim zemljištem obraslim niskom vegetacijom poput livada, stepa, šumaraka, peščara i visokoplaninskih pašnjaka.
Ovaj gušter je dug do 9 cm od vrha njuške do otvora kloake, rep je oko 1,3 – 1,7 puta duži od tela. Telo je snažno i zdepasto, glava kratka i zatupasta, noge kratke. Osnovna boja tela je zelena kod mužjaka i siva ili sivo-mrka sa žutim trbuhom kod ženki, na leđima kod oba pola postoji složena šara koja se sastoji iz niza tamnijih i svetlih mrlja sa isprekidanom svetlom linijom po sredini leđa. Na bokovima prisutne tamne tačke, mrlje ili ocele.
